کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، بزرگ ترین بزرگترین کتابخانۀ دانشگاهی ایران است .بنیان این کتابخانه در سال ۱۳۲۸با اهدای مجموعه کتب خطی نفیس سید محمد مشکات به دانشگاه تهران گذاشته شد .ساختمان کتابخانه دارای ۲۲۰۰۰متر مربع مساحت است که در سال 1350 افتتاح شد. کتابخانه دارای 15 بخش و 9 تالار است.این مجموعه دارای دو سامانه کتابخانه ای است.
کتاب های چاپی: مجموعه کتابهای چاپی فارسی، اردو، پشتو و عربی کتابخانه در حال حاضر بیش از ۳۰۰۰۰۰ جلد است که به مرور زمان بر تعداد این مجموعه افزوده میگردد. این مجموعه از نظر موضوع بسیار متنوع است. مجموعه کتابهای چاپی لاتین با بیش از ۱۱۰۰۰۰ جلد که بیشتر به زبان انگلیسی و نیز به زبان فرانسوی، آلمانی، روسی، ایتالیایی و برخی زبانهای دیگر است.
نشریات ادواری: در حال حاضر مجموعه نشریات ادواری فارسی شامل شامل 2570 عنوان مجله فارسی مشتمل بر 30000 مجلد صحافی شده و 1937 عنوان روزنامه فارسی و عربی مشتمل بر 8700 مجلد صحافی شده می باشد.مجموعه نشریات ادواری لاتین شامل 2550 عنوان مجله و 102 عنوان روزنامه در قالب 31000 مجلد بیشتر به زبان انگلیسی و نیز تعدادی به زبان فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، روسی و زبانهای دیگر می باشد.
نسخه های خطی:این مجموعه درحدود 17000 جلد نسخة خطی به زبانهای فارسی و عربی و ترکی را دربرمیگیرد . در این مجموعه تعداد بسیاری نسخههای نادر و نفیس، نسخههای به خط مؤلف و علما و مشاهیر و نسخه هایی از قرن پنجم هجری قمری وجود دارد.این مجموعه از طریق 21 جلد فهرست نسخههای خطی کتابخانة مرکزی و فهرستهای انتشار یافته مجموعة نسخههای خطی دانشکدههای ادبیات ، الهیات ، پزشکی و حقوق و نیز شبکة رایانهای کتابخانه قابل بازیابی است و در گنجینة نسخههای خطی در طبقة چهارم کتابخانه نگهداری میشود.
اسناد تاریخی:مجموعة اسناد تاریخی شامل فرمانها، احکام، نامهها ، قبالهها ، وقفنامهها ، عقدنامهها، اسناد مالی و غیره است و در حدود 60000 برگ سند را در بر میگیرد. میکروفیلمها و نسخههای عکسی:این مجموعه شامل حدود 8500 حلقه میکروفیلم و 7500 جلد نسخه عکسی است. بخش بزرگی از این مجموعه از روی برخی نسخههای خطی کتابخانههای داخل و خارج از کشور تهیه شده است.
پایان نامه های تحصیلی:در حال حاضر مشتمل بر حدود 90000 عنوان پایان نامه است که ماهانه به طور متوسط 450 عنوان پایان نامه جدید به آن اضافه می گردد. این مجموعه حاوی پایان نامه های فارسی و لاتین در سه مقطع کارشناسی ( از سال 1386 این مرکز پایان نامه های کارشناسی را نمی پذیرد)، کارشناسی ارشد و دکترا است. بازیابی این مجموعه از طریق سامانه جستجوی پایان نامه ها به آدرس اینترنتی : Thesis.ut.ac.ir و یا سامانه کتابخانه دیجیتال http://utdlib.ut.ac.ir/ میسر است.
اسناد و مدارک و کتابهای درسی:این مجموعه شامل برخی جزوهها، گزارشها، قوانین، آییننامهها، اساسنامهها، آمارنامهها، تقویمها، اعلامیهها، پوسترها، کارت پستالها و غیره است و در حدود 40000 سند و مدرک را دربرمیگیرد. مجموعه کتابهای درسی محفوظ در کتابخانه مرکزی شامل مجموعة کتابهای درسی مدرسة دارالفنون و کتابهای درسی دورههای مختلف وزارت فرهنگ قدیم و آموزش و پرورش (از 1306 تا 1370) و بالغ بر 5000 جلد است. نقشهها این مجموعه شامل نقشههای قدیم و جدید ایران، استانها و شهرستانهای مختلف کشور، نقشههای جهان و کشورهای مختلف دنیاست. این مجموعه در حدود 2000 نقشه، به زبان فارسی، انگلیسی، فرانسوی و دیگر زبانها را دربرمیگیرد. در این مجموعه چهار نقشه چاپ سنگی وجود دارد، از جمله «نقشة تمام ممالک محروسة دولت علیة ایران» که در سال 1286ق در مطبعة دارالطباعة دولتی چاپ شده است.
منابع و مراجع الکترونیکی:این مجموعه شامل منابع اطلاعات علمی ، لوحهای فشرده همراه کتاب و CDهای آموزشی می باشد. منابع اطلاعات علمی مجموعه ای از پایگاه های معتبر و روزآمد است که کتاب ها،مجلات علمی،مقالات و پایان نامه های الکترونیکی را شامل می شوند. این منابع از طریق اینترنت در اختیار کاربران دانشگاه است https://library.ut.ac.ir/scientific-databases. اساتید و دانشجویان می توانند با استفاده از دسترسی اختصاصی دانشگاه تهران(UTVPN ) خارج از دانشگاه نیز به منابع آنلاین دسترسی داشته باشند.
پایان نامه ها: جهت دسترسی به پایان نامه های دانشگاه تهران به آدرس utdlib.ut.ac.ir مراجعه فرمایید. برای دسترسی به پایان نامه نیاز به ثبت نام ندارید. کاربران دانشگاه تهران می توانند بعد از اتصال به شبکه دانشگاه از طریق utvpn ، از لینک "پیش نمایش" تمام صفحات را [رایگان] مطالعه نمایند.
نسخه های خطی: جهت دسترسی به تصاویر نسخ خطی دانشگاه تهران به آدرس utdlib.ut.ac.ir مراجعه فرمایید. برای دسترسی به تمام متن ، نیاز به ثبت نام دارید. هر کاربر می تواند به طور رایگان طی یک شبانه روز دو نسخه خطی دریافت نمایید.
عکس تاریخی- اسناد تاریخی: جهت دسترسی به آدرس utdlib.ut.ac.ir مراجعه فرمایید. در این باره نیاز به ثبت نام ندارید.
کتابهای لاتین: جهت دسترسی به تمام متن کتابهای لاتین از انتشارات اشپرینگر، وایلی و الزویر – که دانشگاه مالکیت آنها را داراست- به آدرس utdlib.ut.ac.ir مراجعه فرمایید. کاربران دانشگاه تهران می توانند بعد از اتصال به شبکه دانشگاه از طریق utvpn ، از لینک معرفی شده ، کتاب را دانلود نمایند. این امکان فقط در شبکه دانشگاه میسر است.
کتابهای فارسی: کاربران دانشگاه تهران می توانند از طریق آدرس https://lib1.ut.ac.ir:8443/faces/home.jspx بعد از وارد کردن اکانت احراز هویت مرکزی، به کتاب دسترسی داشته باشند.
1- کاربران دانشگاه تهران می توانند برای درخواست مطالعه کتابهای فارسی، از طریق آدرس اقدام نمایند https://library.ut.ac.ir/remote-reading-request بعد از پر کردن فرم و گذشت پنج روز کاری، کتاب درخواستی در سامانه آذرسا قابل دسترس است.
2- برای کتابهای درخواستی جهت اسکن و ارسال ،کاربران با ارسال مشخصات کتاب (عنوان ، نویسنده ، سال نشر و لینک منبع)به پست الکترونیک printedbooks98@gmail.com یا آدرس تلگرام @ut_library_iranshenasi و پرداخت هزینه می توانند فایل کتاب را دریافت نمایند.
امانت کتاب به دو صورت انجام می گیرد:
1. امانت گرفتن کتاب جهت مطالعه در داخل ساختمان کتابخانه
2. امانت گرفتن کتاب جهت مطالعه خارج از ساختمان کتابخانه
جهت امانت گرفتن کتاب، پس از ثبت بارکد عضویت و بارکد کتاب در سیستم کتابخانه با ارائه برگه خروج متقاضی می تواند کتاب را طبق مهلت تعیین شده از کتابخانه خارج کند.