دانشکده مهندسی شیمی

کشور ما دارای ذخائر عظیم نفت، گاز، ذغال سنگ و منابع متنوع مواد معدنی می‌باشد. استقلال اقتصادی و خودکفایی صنعتی کشور در گرو نقش کلیدی‌ ای است که مجموعه صنایع شیمیائی کشور ایفا می‌نماید. عملیات استخراج نفت، گاز، ذغال سنگ و مواد معدنی در ایران، از سابقه‌ای طولانی برخوردار است و دانشکده مهندسی شیمی پردیس دانشکده‌‌‌های فنی با بیش از 50 سال سابقه خدمات آموزشی و تحقیقاتی به تربیت متخصصین مجرب در صنایع پالایش، صنایع شیمیائی معدنی، صنایع گاز، صنایع غذائی و جدیداً مهندسی پلیمر همت گمارده است. این دانشکده در حال حاضر با 45 عضو هیات علمی تمام وقت، بیش از 600 دانشجوی مقطع کارشناسی، 252 دانشجوی کارشناسی ارشد و 32 دانشجوی دکترا بزرگترین دانشکده مهندسی شیمی در کشور است.
دانشکده مهندسی شیمی به لحاظ نقش خطیر خود در آموزش متخصصان صنایع کشور، برنامه اصلی خود را توسعه مقطع کارشناسی ارشد و راه اندازی دوره دکتری قرار داده است. این دانشکده ضمن راه اندازی دوره کارشناسی ارشد نفت، از مهرماه 1372 به پذیرش دانشجوی کارشناسی ارشد در این رشته همت گماشته است تا متخصصان لازم برای فرآیند‌‌های بالا دستی صنعت نفت و گاز کشور را تربیت کند. حاصل اجرای مستمر و برنامه ریزی شده این دوره‌‌‌ها، ایجاد انستیتو مهندسی نفت می‌باشد که کار خود را از پائیز 1379 رسماً آغاز کرده است. این دوره‌‌‌ها با همکاری دانشگاه‌‌های خارج از کشور از جمله ‌‌هاریوت – وات انگلستان برگزار شده است.همچنین موفق به راه اندازی پردیس 3 دانشکده فنی در سال 1375 شد تا سالانه حدود 30 نفر متخصص کارشناسی در گرایش صنایع سلولزی را تربیت کند. اولین دوره از دانشجویان این گرایش در سال 1379 موفق به اخذ دانشنامه‌‌‌های خود شدند. دانشکده مهندسی شیمی همچنین در جهت راه اندازی گرایش‌‌های مهندسی داروسازی و مهندسی صنایع غذائی اقداماتی را در دست انجام دارد.

در سال 1317، ساختمان دانشکده فنی بر اساس طرح مهندس سیرو و زیر نظر مرحوم دکتر محمود حسابی با ظرفیت پذیرش حداقل دویست دانشجو در غرب محوطه دانشگاه تهران آغاز شد و در مهر ماه سال 1320 دانشکده فنی به محل جدید منتقل گردید. دانشکده فنی در بدو تأسیس دارای رشته‌های راه و ساختمان، مکانیک، معدن و برق بود. رشته مهندسی شیمی نیز بعداً به رشته‌های موجود افزوده شد که نخستین سری فارغ‌التحصیلان آن در سال26-1325 از دانشکده فتی خارج شدند.
مهندسی شیمی ابتدا به عنوان دپارتمان مهندسی شیمی در زیر مجموعه دانشکده فنی در پردیس مرکزی تاسیس گردید و با هدف تربیت کارشناسان صنعت نفت، صنایع شیمیایی و صنایع غذایی به فعالیت خود ادامه داد. تا قبل از انقلاب فرهنگی دانشجویان دانشکده فنی با گذراندن یک دوره پنج ساله، به عنوان کارشناس ارشد مهندسی شیمی فارغ التحصیل می شدند. بعد از انقلاب فرهنگی رشته مهندسی شیمی به یک دوره چهارساله کارشناسی تغییر یافت و مقطع کارشناسی ارشد به عنوان یک مقطع ناپیوسته با انجام آزمون کارشناسی ارشد ایجاد گردید. در سال 1372 اولین مقطع دکتری مهندسی شیمی در دانشکده فنی ایجاد گردید.
از سال 1384 دپارتمان مهندسی شیمی به دانشکده مهندسی شیمی توسعه یافت و سه رشته مهندسی شیمی ، مهندسی پلیمر و مهندسی نفت در مقطع کارشناسی در این دانشکده ایجاد گردید. در مقطع کارشناسی ارشدنیز رشته مهندسی شیمی ، مهندسی پلیمر، مهندسی داروسازی و مهندسی نفت به طور جداگانه با انجام آزمون کارشناسی ارشد دانشجو می پذیرد. این دانشکده ده درصد از دانشجویان ممتاز مقطع کارشناسی خود را بدون آزمون درکارشناسی ارشد مورد پذیرش قرار می دهد.
اگرچه رشته مهندسی شیمی صنعتی، طبق اساسنامه دانشکده فنی، می‌بایست یکی از رشته‌های پنج‌گانه اولیه آن باشد، اما این رشته سال‌ها بعد در دانشکده فنی تاسیس شد و نخستین فارغ‌التحصیلان آن در سال 1325 به تعداد 8 نفر فارغ التحصیل شدند. در طول سال‌ها فعالیت این رشته، متخصصان بسیاری در صنایع شیمیایی معدنی، گاز، نفت ، صنایع غذایی و پلیمر در این دانشکده تربیت شده‌اند.گروه مهندسی شیمی با تربیت متخصصان ممتاز، به خصوص در صنعت نفت، خدمات شایانی به کشور انجام داده و موفق شده است انستیتو مهندسی نفت را برای تربیت نیروهای متخصص صنایع نفت و انجام پژوهش‌های لازم در این صنعت، در سال 1379 با همکاری وزارت نفت راه‌اندازی نماید.
هم چنین راه‌اندازی «دانشکده فنی کاسپین» برای تربیت نیرو در زمینه صنایع سلولزی، از فعالیت‌های برجسته دیگر این گروه بوده است و دانشکده فنی فومن نیز، در سال 1389 تاسیس و با توجه به رشته‌های اولیه ارایه شده در آن، به این دانشکده پیوست. این گروه نیز، همزمان با تغییر ساختار دانشکده فنی به «پردیس» در سال 1384، به «دانشکده مهندسی شیمی» تغییر نام و ساختار یافت. این دانشکده، هم اکنون در ساختمان اصلی دانشکده فنی در دانشگاه تهران واقع است.

دانشکده مهندسی شیمی، هم اکنون با بهره‌گیری از 51 عضو هیات علمی شامل: 13 استاد، 10دانشیار، 26 استادیار و 2 مربی عهده‌دار تربیت مهندسین جوان کشور در رشته مهندسی شیمی و گرایش‌های وابسته است. تعداد دانشجویان این دانشکده در سال جاری تحصیلی با لحاظ کردن دانشجویان دانشکده‌های فنی فومن و کاسپین که زیر‌ مجموعه این دانشکده به حساب می‌آیند، 1656 نفر، شامل 1089 دانشجو در مقطع کارشناسی، 469 دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد و 98 دانشجو در مقطع دکتری است.
دانشکده مهندسی شیمی سالیانه به طور متوسط 120 نفر در مقطع کارشناسی ، 100 نفر در مقطع کارشناسی ارشد و 30 نفر در مقطع دکتری دانشجو می پذیرد. تعداد آزما یشگا ههای تحقیقاتی فعال دانشکده مهندسی شیمی 10 آزمایشگاه می باشد و تعداد اعضای هیئت علمی آن 46 نفر می باشد.

این دانشکده به لحاظ سرآمد بودن در فعالیت‌های علمی، آموزشی و پژوهشی و رعایت استانداردهای جهانی مرجع در آموزش، پژوهش و تحقیقات علمی مهندسی، بر اساس تصویب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دارای قطب علمی «فرآوری نفت و گاز» می‌باشد.علاوه بر فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی معمول و فعالیت قطب‌ علمی مذکور، این دانشکده، هم اکنون 28 آزمایشگاه تحقیقاتی و آموزشی را در اختیار دارد که اساتید و دانشجویان در این آزمایشگاه‌ها به تحقیق، پژوهش و آموزش اشتغال دارند.

معرفی قطب علمی نفت و گاز
ایران حدود 1% دنیا است ولی دارای 9% نفت و 17% گاز دنیا می باشد این منابع عظیم نفت و گاز می تواند مزیت اصلی کشور باشد، اگر بجای فروش و مصرف خام آن ها فراوری گردیده و ضمن ایجاد ارزش افزوده بمراتب بالاتر از قیمت خام آنها، ایجاد اشتغال نماید.
در راستای عنوان قطب "فراوری نفت و گاز" و با توجه به منابع عظیم نفت و گاز در کشور؛ بهره وری بهینه از آنها ضروری است. تولید سوختها بخصوص بنزین با استانداردهای جاری محیط زیستی یکی از زمینه های اصلی فعالیت قطب می باشد. در این راستا توسعه فرایندهای پالایش نفت و گاز و نیز ساخت کاتالیستها که در عمده این فرایند مصارف مستمر دارند مد نظر قرار گرفته است.
نیاز روزافزون به بنزین و گازوئیل و دیگر فراورده های نفتی و نیز خوراک پتروشیمی به ضرورت و اهمیت فراوری نفت و گاز می افزاید. نفت در پالایشگاههای نفت از طریق فرایندهای فیزیکی همچون تقطیر و استخراج و نیز شیمیایی همچون رفرمنیگ کاتالیستی، کراکنیگ کاتالیستی بسترسیال، هیدروکراکینگ و... به محصولاتی همچون بنزین، سوخت جت، گازوئیل، روغن موتور و... تبدیل شده و برخی همچون نفتا خوراک واحدهای پتروشیمی برای تولید پلیمرها می باشد. گاز طبیعی (عمدتا متان و قدری اتان و...) که ایران دومین دارنده منابع آن می باشد بطور مستقیم و غیرمستقیم به محصولات بیشماری از جمله سوختهای مایع (از طریق GTL سنتز فیشر- تروپش، FTS) و خوراک واحدهای پتروشیمی و نیز هیدروژن مورد نیاز پالایشگاههای نفت تبدیل می شود. تبدیل به گاز سنتز و از آنجا به سوختهای مایع متانل، دی میتل اتر و... و نیز کراکینگ حرارتی آن به اولفین‌های مورد نیاز در صنایع وسیع پلیمر از جمله این محصولات می باشد.
در طول بیش از 12 سال امکانات و تجربیات گسترده ای برای ساخت، تعیین مشخصات و بررسی عملکرد این کاتالیستها در فرایندهای مورد تمرکز قطب علمی فراوری نفت و گاز بوجود آمده است که در برنامه پنجساله مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

قطب علمی ارتقاء نفت سنگین و باقیمانده
نفت سنگین و باقیمانده (نسب، HOR) دارای نقطه جوش های به ترتیب بالاتر از°C343 و°C524، <20 API، H/C پایین و تمایل به تشکیل کک و هترواتم های گوگرد، نیتروژن، اکسیژن و فلزات بالا می باشد. همچنین آسفالتین به عنوان یک دسته از ترکیبات مشکل زا در نسب بالاست.
به دلیل کاهش ذخایر و تولید نفت سبک، بهره برداری از ذخایر و تولید نفت سنگین با نزدیک 50% ذخایر کنونی نفت کشور، ضرورت روزافزون پیدا می کند. همچنین لزوم کاهش باقیمانده و نفت کوره با آلایندگی بالا ونیز کاهش گوگرد و دیگر هترواتم های سوخت ها، توسعه فرایندهای ارتقاء نفت سنگین و باقیمانده (نسب) را ضروری می نماید.

این دانشکده دارای
• 13 آزمایشگاه تحقیقاتی (جداسازی،کاتالیست،پدیده های انتقال و نانو و...)
• 10 آزمایشگاه آموزشی (نفت،فیزیک،تجزیه و...) می باشد.

• آشنایی با مهندسی شیمی
• موازنه جرم و انرژی
• مکانیک سیالات 1 و 2
• انتقال حرارت 1 و 2
• انتقال جرم
• عملیات واحد صنعتی 1 و 2
• آشنایی با فرآیندهای پلیمریزاسیون
• آشنایی با فرآیندهای فرآوری گاز
• آشنایی با فرآیندهای پتروشیمی
• کنترل فرآیندهای 1 و 2
• ترمودینامیک 1 و 2
• محاسبات عددی
• ریاضیات پیشرفته مهندسی
• معادلات دیفرانسیل
• آزمایشگاه‌ شیمی عمومی
• آزمایشگاه شیمی تجزیه
• آزمایشگاه شیمی آلی
• آزمایشگاه عملیات واحد صنعتی
• آزمایشگاه فیزیک الکتریسیته
• شیمی عمومی 1 و 2
• شیمی فیزیک
• شیمی آلی
• خوردگی