معرفی رشته
دانشکده منابع طبیعی قدیمیترین و بزرگترین مرکز آموزش عالی منابع طبیعی ایران به شمار می رود. استاد کریم ساعی پس از بازگشت به ایران به سال 1316 (ش) تلاش زیادی بخرج داد تا موضوع آموزش و تربیت نسل جدید را عملی نماید، به این خاطر تدریس درسی با عنوان جنگلشناسی( شامل اندازه گیری جنگل، جنگل شناسی و درخت شناسی) را در سال1321(ش) در مجموعه درسهای این دانشکده که طول دوره آموزش آن سه سال بود آغاز نمود. از مهر ماه 1334 (ش) به کوشش استاد محمد حسن مهدوی اردبیلی رشته جنگل به عنوان رشته مستقل علمی ایجاد گردید. دانشجویان دو سال به صورت عمومی و دو سال در رشته تخصصی جنگل تحصیل میکردند. پذیرفته شدگان در این رشتهها با گذراندن 185 واحد درسی در مدت چهار سال به درجه کارشناسی ارشد نائل میشدند. با توجه به اهمیت منابع طبیعی در سال1339(ش) مقدمات تأسيس انستيتوي جنگل و مرتع فراهم و در هشتم ارديبهشت ماه سال 1341 (ش) انستيتوي جنگل و مرتع تاسیس گردید و از دانشکده کشاورزی منتزع گردید. تلاشهای مسئولین انستیتوی جنگل و مرتع باعث گردیدتا دانشكده جنگلداری در 18 تيرماه سال 1345(ش) با سه گروه آموزشي جنگلداري و اقتصاد جنگل، چوبشناسي و فرآوردههاي جنگلي، احياء مناطق خشك و كوهستاني تاسیس گردد. اولین رئیس انستیتوی جنگل و مرتع و رئیس دانشکده جنگلداری استاد رضا حجازی بود .در سال 1351 (ش) دانشکده جنگلداری به دانشکده منابع طبیعی تغییر نام داد. این بخش هم اکنون در پنج گروه آموزشی زیر فعالیت می کند: جنگلداری و اقتصاد جنگل، علوم و صنایع چوب و کاغذ، احیای مناطق خشک و کوهستانی، شیلات و محیط زیست که در 5 گرایش کارشناسی، 8 گرایش کارشناسی ارشد و 5 گرایش دکتری به آموزش دانشجویان می پردازند. این دانشکده دارای یک مرکز رایانه با 50 دستگاه کامپیوتر و یک کتابخانه مستقل می باشد.
گروههای آموزشی
گروه آموزشی مهندسی احیا مناطق خشک و کوهستانی
با توجه به اهمیت حفظ، احیاء و بهرهبرداری مناسب از منابع طبیعی، به منظور تربیت نیروی متخصص در زمینه مدیریت مراتع، آبخیزها، بیابانهای کشور گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی در سال 1342 هجری شمسی راهاندازی شد. هر چند که مدیریت حوزه آبخیز، مراتع و بیابانها را نیز در بر میگیرد، اما برای تخصصی کردن دورههای آموزشی فعالیتها در سه بخش مرتعداری، آبخیزداری و بیابانزدایی انجام میشود.
آبخیزداری یا مدیریت حوزه آبخیز رشتهای است که هدف آن شناخت جامع حوزه آبخیز از نظر پتانسیل ها و محدودیت ها و در نهایت مدیریت جامع منابع آب و خاک است. سر فصل های این رشته طوری برنامه ریزی شده است که دانش آموختگان قادر خواهند بود بعد از فراغت از تحصیل در مراکز تحقیقاتی و اجرایی در زمینه تهیه طرح های آبخیزداری، طراحی و اجرای سازه های مکانیکی و بیومکانیک، مدیریت سیلاب ها، خشکسالی ها و سایر برنامه های مدیریت حوزه آبخیز فعالیت کنند. این گروه در حال حاضر با مجموعهای از اعضای هیئت علمی شامل: 6 استاد، 7 دانشیار، 4 استادیار و آزمایشگاههای متنوع در تمامی مقاطع تحصیلی دانشجو میپذیرد.
فارغالتحصیلان گروه میتوانند در مراکز تحقیقاتی و ادارات منابع طبیعی و همچنین سازمانهای مرتبط با منابع طبیعی شامل وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو، سازمان محیط زیست، سازمان مدیریت و برنامهریزی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به کار مشغول شوند. همچنین شرکتهای مهندسین مشاور منابع طبیعی، کشاورزی و محیط زیست نیز از دیگر مواردی هستند که فارغ التحصیلان میتوانند در آنها فعالیت کنند.
آبخیزداری یا مدیریت حوزه آبخیز رشتهای است که هدف آن شناخت جامع حوزه آبخیز از نظر پتانسیل ها و محدودیت ها و در نهایت مدیریت جامع منابع آب و خاک است. سر فصل های این رشته طوری برنامه ریزی شده است که دانش آموختگان قادر خواهند بود بعد از فراغت از تحصیل در مراکز تحقیقاتی و اجرایی در زمینه تهیه طرح های آبخیزداری، طراحی و اجرای سازه های مکانیکی و بیومکانیک، مدیریت سیلاب ها، خشکسالی ها و سایر برنامه های مدیریت حوزه آبخیز فعالیت کنند. این گروه در حال حاضر با مجموعهای از اعضای هیئت علمی شامل: 6 استاد، 7 دانشیار، 4 استادیار و آزمایشگاههای متنوع در تمامی مقاطع تحصیلی دانشجو میپذیرد.
فارغالتحصیلان گروه میتوانند در مراکز تحقیقاتی و ادارات منابع طبیعی و همچنین سازمانهای مرتبط با منابع طبیعی شامل وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو، سازمان محیط زیست، سازمان مدیریت و برنامهریزی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به کار مشغول شوند. همچنین شرکتهای مهندسین مشاور منابع طبیعی، کشاورزی و محیط زیست نیز از دیگر مواردی هستند که فارغ التحصیلان میتوانند در آنها فعالیت کنند.
گروه آموزشی مهندسی جنگلداری و اقتصاد جنگل
اولین فعالیت آموزشی در باره رشته جنگلداری در ایران با تدریس درس تربیت جنگلها و عموم مردم توسط هانس شریکر اطریشی در مدرسه برزگران در سال 1296(ش) در کرج آغاز گردید در سال 1321(ش) به پیشنهاد استاد ساعی تدریس درس جنگل شناسی در دانشکده کشاورزی ادامه داده شد. اولین دوره تخصصی علوم جنگل برای مهندسین کشاورزی در سال (ش)1329 برگزار گردید. از مهر ماه 1334 (ش) به کوشش استاد محمد حسن مهدوی اردبیلی رشته جنگل به عنوان رشته مستقل علمی ایجاد گردید. در همین سال احداث و تجهیز ساختمان آزمایشگاه جنگل و چوب -شناسی بر اساس ایده های استاد ساعی و مساعدتهای دکتر رضا حجازی باتمام رسید. در هشتم ارديبهشت ماه سال 1341 (ش) به دلیل اهمیت منابع طبیعی انستيتوي جنگل و مرتع تاسیس و از دانشکده کشاورزی منتزع گردید. همزمان با تلاشهای فراوان نامبرده دوره رشته جنگل در دانشکده کشاورزی ایجاد گردید. در 26 خرداد سال 1345(ش) دانشکده جنگلداری با سه گروه آموزشی که اولین آنها گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل بود تاسیس گردید.
در سال 1384 (ش) در سطح کارشناسی ارشد دو رشته جنگل شناسی و جنگلداری این گروه ایجاد و در سال 1386 (ش) رشته مهندسی جنگل و سال 1392 (ش) رشته مسائل اقتصادی-اجتماعی جنگل نیز در همین مقطع به تصویب رسید. در حال حاضر این گروه در مقاطع کارشناسی در رشته جنگلداری و در کارشناسی ارشد و دکتری در چهار زمینه:
1- جنگل شناسی و اکولوژی جنگل 2- جنگلداری 3- مهندسی جنگل 4- مسائل اقتصادی-اجتماعی جنکل دانشجو میپذیرد.
اهداف آموزشی
گروه جنگلداری فعالیتهای آموزشی خود را در مقطع کارشناسی با گذراندن 136 واحد درسی و تهیه طرح های جنگلداری (پروژه کارشناسی) توسط دانشجویان، مساعی خود را در جهت تعلیم و تربیت نیروی مهندسی مورد نیاز سازمان ها و ارگان های اجرائی بکار گرفته است. در دوره کارشناسی ارشد فارغ التحصیلان رشته مهندسی جنگلداری و اقتصاد جنگل به صورت تخصصی در هر یک از رشته های جنگل شناسی و اکولوژی جنگل، مهندسی جنگل، جنگلداری و مسائل اقتصادی-اجتماعی جنگل براساس جدیدترین برنامه¬ های آموزشی مصوب فارغ التحصیل می¬شوند تا بتوانند در سازمان¬ های اجرائی، ارگان¬ های تحقیقاتی و بخش ¬های آموزشی کشور به¬ کار گرفته شوند. در سطح دوره دکتری دانشجویان برای اجرای وظایف آموزشی و پژوهشی آینده تربیت می شوند.
اهداف پژوهشی
پژوهش و فعالیت¬های تحقیقاتی اعضای گروه یا در قالب پایان نامه¬ های دانشجوئی دوره کارشناسی ارشد و دکتری و یا اینکه خود استادان در چارچوب اعتبارت پژوهشی خود و یا راساً براساس قراردادهائی که با سازمان¬ها، نهادها و مراکز پژوهشی منعقد می¬ نمایند به تحقیق و پژوهش میپردازند.
چشم انداز آینده کاری فارغ التحصیلان
کلیه دانش آموختگان این گروه می¬ توانند در نهادهای دولتی و تعاونی و خصوصی، سازمان¬ ها, مراکز آموزشی تحقیقاتی و دانشگاه ¬های دولتی و غیر انتفاعی در زمینه¬ های مرتبط با رشته های تخصصی خویش مشغول به کار شوند.
امکانات و آزمایشگاهها
آزمایشگاه های GIS , RS، هرباریوم جنگل، مهندسی جنگل، اقتصاد و سیاست جنگل، عکس های هوایی، بذور درختان جنگلی، ژنتیک جنگل و جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود با وسعت بیش از 8هزار هکتار
در سال 1384 (ش) در سطح کارشناسی ارشد دو رشته جنگل شناسی و جنگلداری این گروه ایجاد و در سال 1386 (ش) رشته مهندسی جنگل و سال 1392 (ش) رشته مسائل اقتصادی-اجتماعی جنگل نیز در همین مقطع به تصویب رسید. در حال حاضر این گروه در مقاطع کارشناسی در رشته جنگلداری و در کارشناسی ارشد و دکتری در چهار زمینه:
1- جنگل شناسی و اکولوژی جنگل 2- جنگلداری 3- مهندسی جنگل 4- مسائل اقتصادی-اجتماعی جنکل دانشجو میپذیرد.
اهداف آموزشی
گروه جنگلداری فعالیتهای آموزشی خود را در مقطع کارشناسی با گذراندن 136 واحد درسی و تهیه طرح های جنگلداری (پروژه کارشناسی) توسط دانشجویان، مساعی خود را در جهت تعلیم و تربیت نیروی مهندسی مورد نیاز سازمان ها و ارگان های اجرائی بکار گرفته است. در دوره کارشناسی ارشد فارغ التحصیلان رشته مهندسی جنگلداری و اقتصاد جنگل به صورت تخصصی در هر یک از رشته های جنگل شناسی و اکولوژی جنگل، مهندسی جنگل، جنگلداری و مسائل اقتصادی-اجتماعی جنگل براساس جدیدترین برنامه¬ های آموزشی مصوب فارغ التحصیل می¬شوند تا بتوانند در سازمان¬ های اجرائی، ارگان¬ های تحقیقاتی و بخش ¬های آموزشی کشور به¬ کار گرفته شوند. در سطح دوره دکتری دانشجویان برای اجرای وظایف آموزشی و پژوهشی آینده تربیت می شوند.
اهداف پژوهشی
پژوهش و فعالیت¬های تحقیقاتی اعضای گروه یا در قالب پایان نامه¬ های دانشجوئی دوره کارشناسی ارشد و دکتری و یا اینکه خود استادان در چارچوب اعتبارت پژوهشی خود و یا راساً براساس قراردادهائی که با سازمان¬ها، نهادها و مراکز پژوهشی منعقد می¬ نمایند به تحقیق و پژوهش میپردازند.
چشم انداز آینده کاری فارغ التحصیلان
کلیه دانش آموختگان این گروه می¬ توانند در نهادهای دولتی و تعاونی و خصوصی، سازمان¬ ها, مراکز آموزشی تحقیقاتی و دانشگاه ¬های دولتی و غیر انتفاعی در زمینه¬ های مرتبط با رشته های تخصصی خویش مشغول به کار شوند.
امکانات و آزمایشگاهها
آزمایشگاه های GIS , RS، هرباریوم جنگل، مهندسی جنگل، اقتصاد و سیاست جنگل، عکس های هوایی، بذور درختان جنگلی، ژنتیک جنگل و جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود با وسعت بیش از 8هزار هکتار
گروه آموزشی مهندسی شیلات
تاریخچه گروه: در سال 1353 رشته بهسازی طبیعت در دانشکده منابع طبیعی دایر شد. این رشته زیربنای تشکیل گروه شیلات و محیط زیست بود که در سال 1362 تشکیل گردید و از سال 1373 به دو رشته «شیلات» و «محیط زیست» تقسیم شد.
اهداف گروه رشته علوم و مهندسی شیلات با ارائه دروس متنوع در چهار گروه اصلی شامل تکثیر و پرورش، بوم شناسی، صید و بهره برداری و فراوری آبزیان دانشجویان را با زمینه های مختلف علوم بیولوژی و فیزیولوژی جانوری و گیاهیِ آبزیان اعم از آبزیان آب شور، لب شور و شیرین و همچنین بوم شناسی اکوسیستم های مختلف منابع آبی آشنا می سازد. پذیرفته شدگان با شناخت آبزیان، نحوه تکثیر، پرورش، صید و فرآوری آنها قادر خواهند بود به خودکفایی کشور در زمینه تأمین بخشی از نیاز پروتئینی کشور و اشتغال اقدام نمایند. لذا هدف از ایجاد رشته علوم و مهندسی شیلات تربیت افرادی است که بافراگیری مطالب درسی مربوطه بتوانند بهعنوان کارشناس فنی در بخشهای خصوصی، دولتی و تعاونی تولید و تبدیل آبزیان مشغول بهکار گردند و یا در سازمانهای مختلف پژوهشی خدمت نمایند.
اهداف گروه رشته علوم و مهندسی شیلات با ارائه دروس متنوع در چهار گروه اصلی شامل تکثیر و پرورش، بوم شناسی، صید و بهره برداری و فراوری آبزیان دانشجویان را با زمینه های مختلف علوم بیولوژی و فیزیولوژی جانوری و گیاهیِ آبزیان اعم از آبزیان آب شور، لب شور و شیرین و همچنین بوم شناسی اکوسیستم های مختلف منابع آبی آشنا می سازد. پذیرفته شدگان با شناخت آبزیان، نحوه تکثیر، پرورش، صید و فرآوری آنها قادر خواهند بود به خودکفایی کشور در زمینه تأمین بخشی از نیاز پروتئینی کشور و اشتغال اقدام نمایند. لذا هدف از ایجاد رشته علوم و مهندسی شیلات تربیت افرادی است که بافراگیری مطالب درسی مربوطه بتوانند بهعنوان کارشناس فنی در بخشهای خصوصی، دولتی و تعاونی تولید و تبدیل آبزیان مشغول بهکار گردند و یا در سازمانهای مختلف پژوهشی خدمت نمایند.
گروه آموزشی مهندسی محیط زیست
آموزش رسمی محیط زیست در ایران با پیشگامی دانشگاه تهران بیش از یک ربع قرن قدمت دارد. گروه آموزشی محیط زیست دانشکده منابع طبیعی را میتوان قدیمیترین گروه آموزشی در حوزه محیط زیست کشور قلمداد نمود که از اوایل دهه 1360 خورشیدی در این دانشگاه آغاز به فعالیت نمود. دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با نام دانشکده جنگلداری در تیر ماه 1345 تأسیس شد و از سال 1351 به دانشکده منابع طبیعی تغییر نام یافت. در سال 1353 رشته بهسازی طبیعت در این دانشکده دایر و این رشته زیر بنای ایجاد گروه محیط زیست در دانشگاه تهران شد. در سال 1362 گروه شیلات و محیط زیست در این دانشکده پایهگذاری شد و دانشجویان برای دوره کارشناسی شیلات و محیط زیست از زیرمجموعههای مهندسی منابع طبیعی پذیرفته میشدند که در نیمسال آخر تحصیل مجاز به انتخاب یکی از دو گرایش محیط زیست یا شیلات بوده و با عنوان کارشناس محیط زیست یا کارشناس شیلات فارغ التحصیل میشدند.
به علت تخصصی شدن و گستره وسیع مباحث در گرایش های مختلف دانش های محیط زیست و شیلات، گروه آموزشی شیلات و محیط زیست دانشگاه تهران در سال 1396 به دو گروه مستقل با نامهای "گروه آموزشی محیط زیست" و "گروه آموزشی شیلات" تفکیک شده و رشته علوم و مهندسی محیط زیست در گروه آموزشی محیط زیست با برنامه جدید مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به دانشجویان پذیرفته شده در این رشته ارایه میشود. همچنین برنامههای آموزشی مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم و مهندسی محیط زیست نیز در سال 1366 تهیه و تصویب و از سال 1368 اجرا شد که هم اکنون این مقطع در سه گرایش "مدیریت و حفاظت تنوع زیستی"، "ارزیابی و آمایش سرزمین" و "آلودگی محیط زیست" ارایه میگردد. علاوه بر آن، برنامه آموزشی رشته علوم و مهندسی محیط زیست در مقطع دکتری نیز از سال 1388 اجرا شده است.
به علت تخصصی شدن و گستره وسیع مباحث در گرایش های مختلف دانش های محیط زیست و شیلات، گروه آموزشی شیلات و محیط زیست دانشگاه تهران در سال 1396 به دو گروه مستقل با نامهای "گروه آموزشی محیط زیست" و "گروه آموزشی شیلات" تفکیک شده و رشته علوم و مهندسی محیط زیست در گروه آموزشی محیط زیست با برنامه جدید مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به دانشجویان پذیرفته شده در این رشته ارایه میشود. همچنین برنامههای آموزشی مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم و مهندسی محیط زیست نیز در سال 1366 تهیه و تصویب و از سال 1368 اجرا شد که هم اکنون این مقطع در سه گرایش "مدیریت و حفاظت تنوع زیستی"، "ارزیابی و آمایش سرزمین" و "آلودگی محیط زیست" ارایه میگردد. علاوه بر آن، برنامه آموزشی رشته علوم و مهندسی محیط زیست در مقطع دکتری نیز از سال 1388 اجرا شده است.
گروه آموزشی مهندسی علوم و صنایع چوب و کاغذ
مهندسی علوم و صنایع چوب و کاغذ، مجموعهای از علوم و فنون است که با فراگیری آنها دانشجویان در مورد فرایند تشکیل چوب در درختان و عوامل موثر بر آن، ویژگیهای ساختاری، شناسایی و درجهبندی چوبها، بازرگانی و داد و ستد چوب، ویژگیهای فیزیکی، مکانیکی و شیمیایی و کاربردی چوب، ساخت و اصلاح محصولات و سازههای مختلف از چوب و دیگر فرآوردههای مرکب چوبی و همچنین تولید کاغذ و دیگر محصولات سلولوزی آگاهی کسب میکنند.
هدف گروه، تربیت نیروهای متخصص، کارآفرین و مدیر، متناسب نیازهای صنایع چوب، کاغذ و مبلمان کشور است. همچنین حل مشکلات صنعت چوب، کاغذ و دیگر صنایع سلولزی مرتبط کشور و ارتقاء سطح کیفی آنها، شناسایی و بکارگیری فناوریهای نوین به ویژه نانوفناوری در حوزه علوم و صنایع چوب و کاغذ و تولید دانش روز برای افزایش ارزش افزوده محصولات بخش لیگنوسلولزی و سلولزی کشور از دیگر اهداف گروه میباشد. علاوه بر این، برای تامین پایدار مواد و انرژی در کشور، پژوهش های نوین در زمینه پالایشگاههای زیستی بهمنظور تولید انرژی زیستی، مواد زیستی و سوخت زیستی از زیست تودههای لیگنوسلولزی در این گروه انجام میشود. درنهایت، برای به حداقل رساندن خسارات ناشی از زلزله در کشور، پژوهش، گسترش و فرهنگ سازی استفاده ازسازه های چوبی از دیگر اهداف گروه میباشد.
هدف گروه، تربیت نیروهای متخصص، کارآفرین و مدیر، متناسب نیازهای صنایع چوب، کاغذ و مبلمان کشور است. همچنین حل مشکلات صنعت چوب، کاغذ و دیگر صنایع سلولزی مرتبط کشور و ارتقاء سطح کیفی آنها، شناسایی و بکارگیری فناوریهای نوین به ویژه نانوفناوری در حوزه علوم و صنایع چوب و کاغذ و تولید دانش روز برای افزایش ارزش افزوده محصولات بخش لیگنوسلولزی و سلولزی کشور از دیگر اهداف گروه میباشد. علاوه بر این، برای تامین پایدار مواد و انرژی در کشور، پژوهش های نوین در زمینه پالایشگاههای زیستی بهمنظور تولید انرژی زیستی، مواد زیستی و سوخت زیستی از زیست تودههای لیگنوسلولزی در این گروه انجام میشود. درنهایت، برای به حداقل رساندن خسارات ناشی از زلزله در کشور، پژوهش، گسترش و فرهنگ سازی استفاده ازسازه های چوبی از دیگر اهداف گروه میباشد.
